Voedselencyclopedie - Lokaal Voedsel handleiding

Lokaal Voedsel handleiding

Categorie: Tuinieren

Door Pascal van Rees, 23 september 2010

Telen van lokaal voedsel, en hoe dit te realiseren binnen jouw gemeenschap.
(De basis komt voor het grootste deel uit: Local Food - How to make it happen in your community.)

De beweging
Gelukkig word er meer en meer aandacht gegeven aan lokale voedsel-initiatieven en begint dit idee ook bij steeds meer mensen te leven. Je komt het tegenwoordig zelfs af en toe tegen in een krant.

In Nederland heb je al een tijdje ‘groente-abonnementen’ bijvoorbeeld van Odin of Vitatas, maar deze organisaties betrekken toch vaak voedsel uit bv. Spanje of Italië. Dit kan veel lokaler. In dit document kom je verschillende voorbeelden tegen en wellicht inspireert het je er een of twee te beginnen.

De grote herontdekking van vaardigheden/reskilling
Wie kan nog zelf kleding repareren, een moestuin aanleggen of een kastje repareren? Vele vaardigheden zijn vergeten en worden niet meer doorgegeven. Er is zelfs een stichting in het leven geroepen die zich hier specifiek op richt.
Martine Postma begon het Repair Café uit zorg over het gemak waarmee spullen worden weggegooid en vervangen door nieuwe. “Daardoor blijft de afvalberg maar groeien en raken grondstofvoorraden uitgeput. Het Repair Café geeft mensen een alternatief voor het automatisme van weggooien en iets nieuws kopen. En het blijkt dat veel mensen dat alternatief met beide handen aangrijpen!” Zie repaircafe.nl

Dit is een mooi voorbeeld van wat voor soort acties je op kunt zetten, deze heeft niet direct met voedsel te maken maar verdient het te worden genoemd. Hieronder vele voorbeelden van het herontdekken van vaardigheden voor lokaal voedsel.

Eigen huis-moestuin binnen je gemeenschap
Als je de luxe hebt van een eigen tuin kun je deze prima her-ontwerpen tot een eetbare tuin, en gebruik maken van de permacultuur-ontwerpmethodes om een zo hoog en divers mogelijke oogst te verkrijgen. Als er meerdere buurtbewoners op deze manier willen starten kun je elkaar ondersteunen en samen aan elkaars tuin gaan werken. Vele handen maken licht werk en je kunt elkaar blijven inspireren. Deze manier van samenwerken wordt ook wel Permablitzing genoemd. Dit geeft je ook de mogelijkheid de producten waar je een overvloed van hebt te delen met je buurtbewoners; als iedereen dat doet heb je een nog grotere diversiteit aan producten.

Om deze projecten en mensen te stimuleren kun je bijvoorbeeld gesprekken met mensen aangaan, ze eens uitnodigen om van een maaltijd te genieten of deel wat van je oogst. Wees trots en laat zien wat er allemaal mogelijk is in je eigen tuin. Als er onder de mensen niet veel ervaring is maar wel de behoefte: nodig dan mensen met ervaring uit en organiseer bijvoorbeeld een speciale workshop hiervoor.

Als je een soort van organisatie wilt opzetten verdeel dan de taken en verantwoordelijkheden onder de deelnemers en vraag de tuinders hoe de organisatie hun kan helpen. Hierbij kun je denken aan gezamenlijke boeken, gereedschappen, zaden en composteren.

Volkstuinvereniging en tuinieren voor groepen
Zoek of er in de omgeving een volkstuinvereniging is waar je als groep een ‘landje’ kunt huren. Het is belangrijk om de regels van de vereniging goed door te nemen zodat je weet of het toegestaan is om bv. fruitbomen/struiken, vaste groentes, dieren en een vijvertje te hebben. Als één persoon het contract ondertekent zal deze verantwoordelijk zijn en is het belangrijk dat er onderling vertrouwen is in de groep en iedereen goed begrijpt wat de regels zijn.

Als groep is het ook belangrijk rekening te houden met de vaak individuele tuinder en zijn ruimte. Houd de vereniging en de tuinders op de hoogte van je plannen. Als er nieuwe mensen bij de groep komen begeleid hen dan. Je kunt natuurlijk veel leren van de meer ervaren tuinders; vaak vinden zij het leuk hun kennis te delen.
Besluit als groep hoe je omgaat met je gereedschappen, besluitvorming en ontwerp, om zo te voorkomen dat er ontevredenheid ontstaat. Het is belangrijk goed te communiceren en leuk om samen bijvoorbeeld een oogstfeest te organiseren.

Tips om de rol van de verenigingen te gebruiken om het gemeenschapsgevoel te versterken:
- maak gebruik van de bestaande kennis en netwerken van de vereniging;
- gebruik het prikbord, nieuwsbrief en bijeenkomsten om andere groepen, projecten en evenementen te promoten;
- vraag toestemming om het terrein te gebruiken voor workshops en open-tuindagen om zo meer mensen te inspireren.

Delen van tuinen
Doel: gebruik maken van tuinen bij mensen die dit aanbieden.
Een redelijk jonge beweging is het delen van je tuin, een prima manier om te kunnen delen en gebruiken. In Engeland is deze beweging al een tijdje bezig en is er zelfs een landelijke website: landshare.net. Hier kun je een heleboel informatie en ervaringen vinden.
Zorg ervoor dat er een duidelijk transparante organisatie is, en bekijk of je met contracten en eventuele verzekeringen wilt werken. Dit kan toestanden voorkomen. Binnen de organisatie werkt het vaak zo dat mensen zich kunnen opgeven als deler of deelnemer en daarbij een vragenlijst invullen. Men kan dan kijken of er overeenkomsten zijn tussen de mensen en hen aan elkaar voorstellen. Het is belangrijk contact te houden met beide partijen om zo eventuele ‘spanningen’ te signaleren.
Laat zien wat je als groep bereikt en hang bijvoorbeeld bordjes op bij aangesloten tuinen, of organiseer open-tuindagen en wellicht een picknick. Leuke stukjes in de krant plaatsen draagt ook bij aan het bereiken van meer mensen. Een email-lijst, forum en nieuwsbrief is een prima manier om een actieve groep te krijgen.

Gemeenschapsmoestuinen
De gemeenschapsmoestuinen kun je op verschillende manieren opzetten: je kunt gebruik maken van gemeentegronden in je woonwijk of je zoekt naar beschikbaar land in je omgeving.
In Nederland zijn al meerdere projecten gaande onder de noemer stadslandbouw en buurtmoestuinen, er is zelfs een handleiding te vinden op buurtmoestuin.nl
Om je project te laten slagen is het belangrijk een goed gemotiveerde groep mensen te vinden die bereid zijn tijd te investeren. Net als bij eerder genoemde projecten is het ook hier belangrijk evenementen te organiseren en duidelijke afspraken te maken. Houd contact met landelijke groepen voor het uitwisselen van ervaringen. Er bestaan mogelijkheden om bij je gemeente of bijvoorbeeld de Triodos Bank mini-kredieten te krijgen als je bijvoorbeeld land wilt aankopen.

Andere projecten zijn:
boerenstadswens.nl
stadslandbouw.wordpress.com
detuinbutler.nl.

Gemeenschapsboomgaarden
Een prachtige manier om wat meer voedselzekerheid in je directe omgeving te stimuleren is het planten van zo veel mogenlijk fruit- en notenbomen. Het zou prettig zijn als je hierbij de steun krijgt van je gemeente en bijvoorbeeld met een groep mensen bewapend met een plattegrond, plekken in kaart kunt brengen en daar vervolgens bomen planten. Andere opties zijn het zoeken van stukken grond waar je als groep een boomgaard mag opzetten, of wellicht is er een oude boomgaard die je kunt onderhouden.

Het is belangrijk samen te werken met een aantal ervaren mensen die de vrijwilligers de nodige vaardigheden kunnen leren. Zorg er voor dat je genoeg vrijwilligers hebt die in ieder geval de basisorganisatie uitvoeren, vaak willen nieuwe vrijwilligers zich liever bezighouden met planten of oogsten.

Fruitbomen zijn wat duurder dan zaadjes en je hebt dus een aardig budget nodig, wellicht wil je gemeente bijdragen, anders kun je kijken naar alternatieven, zoals: adopteer een boom, sponsorloop, fruitabonnement, etc. Ook is het handig om te kiezen voor laag- en middenstam om zo het oogsten makkelijk en veilig te houden. Een verzekering voor het project kan nuttig zijn.

Het kan handig zijn om een schuur of andere opbergplek te maken/vinden, voor als je enorme oogsten hebt en niet alles in een keer kwijt kunt, zorg dat het droog en rond de 4 C is. Kies je rassen slim zodat je weinig ziekte of onderhoud krijgt, en houd rekening met de grond en het klimaat, en gebruik een grote diversiteit.
Een Nederlandse website met openbare fruit/noten-bomen is te vinden op:
wildplukwijzer.nl

C.S.A.
C.S.A. staat voor ‘Community Supported Agriculture’, vrij vertaald is dat; ‘Gemeenschaps-Gedragen Landbouw’. In Nederland wordt het woord ‘Pergola-Associatie’ hiervoor gebruikt. Dit is de naam voor een nieuw samenwerkingsverband tussen boeren en consumenten. De boeren zorgen voor het land en de productie, terwijl de consumenten de wekelijkse oogst delen, ongeacht of die nu groot of klein uitvalt.
Als je een pergola bekijkt, dan zie je de verbindingen en hoe het elkaar ondersteunt. Je kunt kiezen in hoeverre je wilt samenwerken met de leden en daarvoor verschillende lidmaatschapsprijzen maken.

Tijdens het opzetten van een C.S.A. is het belangrijk een breed publiek te vinden, als je het via een bestaande tuinder doet kan een groepje mensen in de omgeving reclame maken om zo genoeg klanten te vinden om het rendabel te maken. De tuinder zelf heeft het druk genoeg. Als je zelf een C.S.A. wilt oprichten, probeer je dan niet te veel te richten op subsidies, ga actief de buurt in.

Er zijn in Nederland meerdere ‘pergola’-bedrijven, dit is een kleine selectie:
http://www.oosterwaarde.nl
denieuweronde.nl
amelishof.nl
vriendenvanhoevekraaiveld.nl
Voor meer informatie en o.a. een plan van aanpak heeft de Britse soilassociation een mooie website: soilassociation.org

Boerenmarkten
Boerenmarkten kunnen een prima oplossing zijn om voor een redelijke prijs kwaliteitsvoedsel te kopen. Meer en meer boeren bieden hun eigen producten aan op eigen erf of via de markt, vooral in grotere steden zijn zij op de markt te vinden. De boerenmarkt is soms een goede oplossing maar geeft geen zekere omzet, voor sommige tuinders is bijvoorbeeld een C.S.A. meer winstgevend.
Als er nog geen boerenmarkt in jouw omgeving is kun je iemand zoeken met ervaring met markten, en onderzoeken of het haalbaar is.
Hieronder een aantal websites. Niet alle aangesloten boeren/tuinders zijn biologisch, dus kijk goed welke boer/tuinder je kiest.
Websites met landelijke boerenmarkten;
biogids.nl
bewustbiologisch.nl
vaneigenerf.nl.

Voedselcoöperaties (voko's)
Voedselcoöperaties zijn een samenwerking tussen meerdere mensen om gezamelijke voedselinkopen te doen. In Nederland is dit al jaren gaande via bijvoorbeeld ‘De Nieuwe Band’. Als groep doe je je inkopen tegen een bepaalde korting en verzorg je zelf de distributie van goederen. In vlaanderen zijn reeds lange tijd voedselteams actief en zij stimuleren vooral versproducten. Onder de noemer ‘VersVoKo’ wordt dit nu ook in Nederland verder ontwikkeld. Deze gedachte gaat meer uit van lokale verse producten.
versvoko.nl
voedselteams.be

Lokale projecten, overzichten, brochures
Om lokaal, duurzaam en biologisch te stimuleren brengen meer en meer gemeentes brochures uit die alle bedrijven, evenementen, stichtingen en verenigingen in kaart brengen. Informeer in je eigen gemeente en als het nog niet aanwezig is kun je hen misschien stimuleren er een te maken.
Enkele sites met veel ervaring over samenwerking tussen boeren en klanten zijn:
boerenbuur.nl
www.verbeterdebuurt.nl
etenpermeter.nl
biogids.nl
gezondegronden.nl
duurzameburen.nl

Hulp bij planvorming:
voordewereldvanmorgen.nl
knhm.nl
kiemkracht.com

Schoolprojecten en lokaal voedsel
Scholen zijn natuurlijk een prima plaats om een schoolmoestuin of natuurlijke omgeving te creëren. Juist kinderen hebben een enorme behoefte om in de natuur te zijn om natuurlijk te leren en ervaren. Benader scholen en praat met leerkrachten en als er bereidheid is betrek er dan ouders bij, want de leerkrachten hebben het vaak al druk genoeg. Gelukkig zijn er tal van mogelijkheden om projecten op te zetten, hieronder een aantal organisaties die hierbij kunnen helpen.
onzeschooltuin.nl
groenbeleving.nl
kinderpleinen.nl
naturewise.org.uk

Links:

natuurlijkeveerkracht.eu/