Voedselencyclopedie

inhoud

Recept: smoothie met meloen

Shake nog ongeschonden

Ingrediënten

- halve meloen (galia- of honing-)
- 1 banaan
- 1 sinaasappel
- handje ongeroosterde cashewnoten
- 1 eetlepel lijnzaad
- 1 eetlepel kokosrasp
- beetje (soja)yoghurt
- snufje kaneel, kurkuma, gemberpoeder, kardemon, naar wens

Bereiding

Maal eerst de noten en lijnzaadjes in de blender.
Verwijder de pitten uit de halve meloen en de sinaasappel.

Meng alles goed in de blender.

Omega-3 rijke algen als duurzaam alternatief voor vis en visolie

categorieën: Gezond voedsel, Gezondheid algemeen, Meningen,

Het onderstaande artikel werd geschreven door Dos Winkel en is aangeboden aan het ministerie van LNV. Het antwoord was dat zij hier geen aandacht aan besteden. Wij doen dat wel. (9 oktober 2009)

Gezondheidsvoordelen van vis en visolie

Het ene artikel na het andere verschijnt over de vermeende gezondheidsvoordelen van het eten van vis en het gebruik van visoliecapsules. Dit terwijl wereldwijd door wetenschappers gewezen wordt op de zeer ernstige achteruitgang van de visbestanden en op het feit dat er uitstekende alternatieven zijn voor vis en visolie.

Overbevissing en bijvangst

Overbevissing en bijvangst zijn uitgebreid gedocumenteerd. Ruim 40% van alle visvangst gaat dood of ernstig verminkt terug overboord - dit komt overeen met meer dan 40 miljard kilo vis en andere zeedieren die hiervoor onnodig sterven. Toch blijven gezondheidsinstanties zoals de WHO, vele artsen, maar ook politici, het consumeren van vis en visolie aanmoedigen. Wetenschappers hebben berekend, op basis van gegevens van de laatste decennia, dat als we zo doorgaan er in 2048 geen eetbare vis meer over is.

Visolie

Volgens het Nederlandse Productschap Margarine, Vetten en Oliën (MVO) wordt per jaar wereldwijd 1 miljard liter visolie geproduceerd. Hiervoor is minimaal 20 miljard kilo vis nodig, maar waarschijnlijk is dit getal inmiddels veel hoger, daar van sommige soorten (minder vette) vis veel meer nodig is dan van andere, juist vettere soorten, en het zijn juist de vette vissoorten die zeer snel aan het verdwijnen zijn.
Men kan er van uitgaan, dat het werkelijke getal dichter bij de 35 miljard kilo vis komt – ongeveer éénderde van alle visvangst – zoveel vis moet dus het leven laten om visolie te maken. Deze visolie wordt vooral gebruikt voor menselijke consumptie. Dit gebeurt echter vooral indirect: ongeveer 50% van alle visolie wordt namelijk samen met vismeel (ook van wilde vis afkomstig) gebruikt als… visvoer voor kweekvis. En dat terwijl kweekvis juist bedoeld was om de zeeën te ontlasten! Het komt er op neer dat tussen de 2 en 6 kilo wilde vis nodig is om 1 kilo kweekvis te krijgen…
Nog eens 25% wordt gebruikt voor varkensvoer en van de overige 25% wordt het grootste deel gebruikt voor kippenvoer en een paar procent om visoliecapsules van te maken, zogenaamd voor onze gezondheid.
Even een interessant getal: varkens en kippen – die van nature geen vis eten - eten wereldwijd per jaar meer dan twee maal zoveel vis als Japanners en meer dan zes maal zoveel vis als de Amerikanen.

Gezondheid en omega 3

Inmiddels weten we dat we voor onze gezondheid geen vis hoeven te eten. Eiwitten en goede vetten krijgen we in de westerse wereld in ruime mate binnen wanneer we gezond en gevarieerd eten. Sterker nog: in het rijke westen krijgt de gemiddelde mens ruim 30% te veel dierlijke eiwitten binnen!

Recent promoveerde Dullemeijer  (mei 2009) van de afdeling Humane voeding van Wageningen Universiteit (NL). Zij heeft aangetoond dat ouderen die relatief veel lange-keten omega-3 vetzuren in hun bloed hadden, minder gehoorverlies lijden dan ouderen met relatief weinig van deze belangrijke omega-3 vetzuren. Dit is slechts een van de vele studies die het belang van omega-3 vetzuren aantonen. Aan dezelfde Universiteit van Wageningen werd eerder onderzocht waar vis nu eigenlijk die belangrijke vetzuren vandaan haalt. Vis maakt die namelijk niet zelf, maar haalt ze uit zijn (plankton)-voeding. In het plantaardige deel van het plankton, het fytoplankton, zitten namelijk verschillende eencellige algensoorten die deze lange-keten omega-3 vetzuren bevatten.

Eveneens in Wageningen werd onderzocht dat de gunstige werking van deze vetzuren uit algen precies dezelfde is als die uit vis. Logisch ook! De inmiddels algemeen geaccepteerde oplossing is dan ook het kweken van deze EPA- en DHA-rijke planktonalgen. Inmiddels gebeurt dat wereldwijd dan ook op steeds grotere schaal, maar lijkt in Nederland nauwelijks ingang te vinden.

Wat is eigenlijk omega-3?

Omega-3 is alfalinoleenzuur, afgekort ALA (Alpha Linolenic Acid). Dit is een zuiver plantaardig vetzuur dat essentieel genoemd wordt omdat het lichaam het niet zelf maakt. ALA wordt in het lichaam omgevormd tot eicosapentaeenzuur (EPA), dat op zijn beurt weer omgevormd wordt tot docosahexaeenzuur (DHA).
Dit zijn de twee lange-keten vetzuren die in vis zitten, maar die het dus binnenkrijgen via planktonalgen. Zij zouden heel belangrijk zijn bij de vorming van onze hersenen en op latere leeftijd de ziekte van Alzheimer en andere degeneratieve hersenaandoeningen voorkomen. Ook zouden deze vetzuren een belangrijke rol spelen bij de preventie van hart- en vaatziekten.

Inmiddels is in veel onderzoek aangetoond dat we niet zonder ALA kunnen. De vraag is echter hoe het precies zit met de mate van omvorming tot EPA en DHA. Vele studies vermelden dat die omvorming in onvoldoende mate zou gebeuren en daarom “moeten we vooral vis eten”. Een nieuwe lichting wetenschappers betwijfelt dit, daar onderzoek bij vegetariërs heeft aangetoond dat deze juist minder hart- en vaatziekten krijgen en vaak tot op hoge leeftijd helder van geest blijven…! En dat, terwijl in hun bloed de hoeveelheden EPA en DHA lager zijn dan bij wel-viseters. Men gaat er van uit dat vegetariërs een veel betere verhouding tussen omega-3 en omega-6 (linolzuur) hebben, en dat er kennelijk ook compensatiemechanismen bestaan die echter nog niet helemaal duidelijk zijn. Wel duidelijk is dus dat men om gezond oud te worden geen vis nodig heeft.

Dat komt de natuurbeschermers heel goed uit, want er is al veel te weinig vis in de zeeën over. Voor wie geen vis eet en toch twijfelt: neem EPA en DHA uit algen (zie bijvoorbeeld www.v-pure.com), maar eet vooral voldoende plantaardige producten waar ALA in zit, zoals in sommige plantaardige oliën, met name lijnzaadolie. Verder komt ALA van nature voor in linzen, sojabonen, groene bladgroenten (zoals spinazie) en noten – vooral walnoten.

Omega-6 (linolzuur)

De omzetting van ALA naar EPA en vandaar naar DHA wordt geremd door een ander essentieel vetzuur, namelijk linolzuur (LA). Dit vetzuur komt in onze moderne voeding in veel te grote hoeveelheden voor. Het zit in alle plantaardige oliën, behalve in lijnzaadolie en koolzaadolie (omega-3). Vooral zonnebloemolie en maïsolie zitten tegenwoordig overal in, en zo ontstaat er een onbalans tussen omega-3 en omega-6.
De verhouding zou ongeveer 1:4 moeten zijn, maar is 1:12, en vaak zelfs 1:20 (bij de meeste consumenten).
Veel belangrijker dan vis eten is het verminderen van omega-6, linolzuur dus, teneinde een veel betere omzetting van ALA naar EPA en DHA te verkrijgen.
Vegetariërs hebben meestal een goede verhouding tussen de beide vetzuren, met alle gezondheidsvoordelen vandien.

Voordelen van het niet eten van vis

Het niet eten van vis heeft nog andere grote voordelen. Met name wilde vis bevat veel meer gifstoffen zoals pcb´s, dioxines, dioxineachtige pcb´s, zware metalen zoals kwik, en brandvertragers, dat je die maar beter niet binnen kunt krijgen. Dit zijn allemaal zeer carcinogene stoffen, die zelfs in de kleinste hoeveelheden kanker kunnen veroorzaken. Onderzoek aan de Universiteit van Gent toonde aan (2008) dat ongeveer 50% van alle pcb´s, dioxines en dioxineachtige pcb´s in ons lichaam afkomstig zijn van vis en andere zeedieren, terwijl maar 1 à 2% van al het voedsel dat we eten hieruit bestaat!
Toch gaat Europa er nog altijd van uit dat vis gezond is en dat men 'slechts' de gecontamineerde producten moet elimineren. Helaas is dat een onmogelijke opgave, of men moet stoppen met wilde vis eten totdat de zeeën over honderden jaren weer schoon zijn.

Het zou voor het herstel van de zeeën veel beter zijn om een aantal jaren veel minder of geen vis te eten, of alleen (echt) duurzaam gekweekte vis. Helaas bestaat deze niet of nauwelijks. We worden als consument helaas behoorlijk gehersenspoeld.

Advies

Het advies luidt dus:
- eet geen of heel weinig vis, en vooral geen vette vis;
- beperk vleesconsumptie en eet ministens twee dagen in de week geen vlees;
- eet voldoende groenten en lijnzaadolie voor de inname van ALA;
- beperk de inname van LA;
- neem zo nodig EPA- en DHA-rijke algenolie.

Gebrek aan kennis en informatie

Recent onderzoek door de Erasmus Universiteit Rotterdam toont aan dat slechts 1,4% van alle Nederlanders enige kennis heeft van bovengenoemde feiten. Zo denkt vrijwel iedereen nog dat kweekvis goed is voor de oceanen. Wanneer dan de werkelijkheid wordt verteld, ervaren de meeste mensen dat als schokkend. Ook over bijvangst heeft men geen idee. De misleidende informatie over de gezondheidsaspecten van vis beginnen geleidelijk wel meer bekend te worden.

Aanbevolen literatuur

- Fish Oil Doesnt Help Heart Attack Patients In Biggest Study
- Fish Health Claims May Cause More Environmental Harm Than Good, Researchers Say
- Are dietary recommendations for the use of fish oils sustainable?
- Call for fishing ban in a third of oceans (http://www.guardian.co.uk/environment/2009/apr/26/fishing-stocks-protection-conservation)
- More than 40% of all fish catches is unwanted bycatch (index.cfm?uXNavID=9&uNewsID=3396">http://www.wnf.nl/nl/actueel/nieuws/index.cfm?uXNavID=9&uNewsID=3396)
- Alarming New Study: World's Fish Catches Are Being Wasted As Animal Feed: zie http://www.medicalnewstoday.com/articles/127307.php en http://www.seaaroundus.org/OtherWebsites/2008/Newswise_AlarmingNewStudy.pdf
- Big-Fish stocks fall 90 percent since 1950 (http://news.nationalgeographic.com/news/2003/05/0515_030515_fishdecline.html)
- Last great US fishery in danger of collapse (http://www.newscientist.com/article/dn16131-last-great-us-fishery-in-danger-of-collapse.html)
- Economics: sustainable fisheries (http://www.nature.com/nature/journal/v455/n7216/full/4551044a.html)
- Ocean Dead Zones double to more than 400 worldwide, researchers say
- Dos Winkel; Wat is er mis met vis?! en visolie. Uitgeverij Elmar, 2008