Voedselencyclopedie - - Inleiding permacultuur

- Inleiding permacultuur

Oorsprong
Het begrip permacultuur is ontstaan uit een samentrekking van de woorden permanent en agricultuur of cultuur. Bill Mollison introduceerde dit begrip in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Na jarenlange bestudering van ecosystemen in de vrije natuur heeft Mollison, samen met David Holmgren, een methode ontwikkeld om systemen op te zetten die gebaseerd zijn op deze natuurlijke ecosystemen, maar met het doel voedsel en andere benodigdheden als brandstoffen en bouwmaterialen te leveren voor mensen.
Omdat Mollison uit Australië komt, is zijn systeem erg gericht op het klimaat daar. Droogte is er een belangrijk aspect in tegenstelling tot ons klimaat. Zijn ideeën moeten hier dus aangepast worden. Maar de principes zijn overal toepasbaar.

Zijn ideeën waren een reactie op de problemen die veroorzaakt worden door de moderne landbouw. Grootschalige monocultuur leidt o.a. tot verwoestijning en bodemerosie. Daarnaast zijn consequenties van deze manier van landbouw, zoals kunstmest dat het grondwater vervuilt, bestrijdingsmiddelen en ziekten, wereldwijd een groot probleem. De verdwijning van de humuslaag overal is een probleem dat in ieder geval in de permacultuur niet voorkomt. In tegenstelling tot de moderne landbouw is het hier juist de bedoeling om deze laag op te bouwen in plaats van uit te putten.
Behalve op de natuur is permacultuur ook gebaseerd op eeuwenoude (landbouw)-technieken die bewezen hebben te werken.

Ontwerp
Permacultuur is een ontwerpsysteem waarmee een ecosysteem ontworpen wordt, gebaseerd op de natuur maar bedoeld voor mensen. In het systeem wordt rekening gehouden met zaken als klimaat, weersomstandigheden, zon en neerslag en de bodem, maar ook met de wensen van de mensen die er mee te maken hebben. Willen ze vooral voedsel of (ook) een plek om te kunnen ontspannen of bescherming tegen harde wind.

Lazy Gardening is een term die ook wel gebruikt wordt voor permacultuur. Niet dat je niets hoeft te doen maar het meeste werk zit in het ontwerpen en het aanleggen van het systeem. Als dit goed gedaan is en als er veel gebruik gemaakt wordt van meerjarige vaste planten hoeft er steeds minder in de tuin gedaan te worden. Spitten en ploegen zijn dingen die het liefst vermeden worden. Dit om de bodem met rust te laten.
Door middel van mulchen wordt de bodem verrijkt en blijft zij altijd bedekt.

Principes
Permacultuur is niet gebaseerd op regels en wetten maar op principes. Dit heeft als voordeel dat het overal toepasbaar is onafhankelijk van omstandigheden als klimaat, bodem en beschikbare hulpmiddelen en bronnen.
De drie ethische principes zijn:
- zorg voor de aarde;
- zorg voor mensen;
- eerlijk delen.

Van de overige principes zijn vooral die over plaatsing, zonering en stapelen belangrijk.
Plaatsing houdt in dat er in het ontwerp rekening gehouden wordt met waar welke elementen moeten komen. Hierbij wordt rekening gehouden met allerlei zaken als de stand van de zon, de wind en neerslag. Maar ook met b.v. hoogteverschillen in het landschap.
Zonering komt er kort gezegd op neer dat die zaken die veel aandacht behoeven, zoals de kruiden en de compost, dicht bij huis liggen, en zaken die weinig aandacht nodig hebben, zoals een boomgaard, verder weg liggen. Er is in elke permacultuur ook altijd ruimte voor natuur (zone 5). Deze wordt altijd met rust gelaten, alleen bestudeerd.
Stapelen in hoogte en in tijd betekent: er rekening mee houden welke planten waar staan zodat verschillende lagen op eenzelfde plek kunnen voorkomen. Van hoge bomen tot en met kruipende planten kunnen samen op een klein oppervlakte groeien. Van belang is dus om te weten hoe een plant zich zal ontwikkelen en met welke andere planten dat samengaat.
Stapelen in tijd betekent dat verschillende planten op dezelfde plek op een ander tijdstip bloeien en groeien, waarbij ze elkaar dus niet in de weg zitten. Bijvoorbeeld daslook onder bessenstruiken. De daslook groeit en bloeit voor de struiken bladeren krijgen en op die manier schaduw werpen.

Technieken
Enkele voorbeelden van toegepaste technieken zijn de zonnecirkel, strobalen en lemen huizen, aardbeientoren, combinatieteelt, mulchen, kruidenspiraal en het gebruik van een vijver of andere waterpartij.

Observeren
Door middel van observatie van de natuur heeft Bill Mollison zijn ideeën ontwikkeld. Observatie is altijd belangrijk in de permacultuur. Opletten hoe planten het doen, welke wilde planten voorkomen en wat voor omstandigheden aanwezig zijn geeft de richting van een ontwerp aan. De bedoeling is om met de natuur samen te werken in plaats van deze als een vijand te zien, zoals in de meeste landbouwsystemen gebruikelijk is.

Biodiversiteit
Een systeem waarin zoveel mogelijk organismen (polycultuur) voorkomen heeft een grotere veerkracht dan een systeem gebaseerd op een of een paar organismen (monocultuur). Het is veel minder vatbaar voor mislukken van de totale oogst omdat als een bepaalde soort ten prooi valt aan ziekten of plagen er altijd nog andere zijn. Bovendien stimuleren verschillende organismen de groei van andere en houden ze ‘schadelijke’ dieren op afstand.

Duurzaam leven
Hoewel het meest in het oogspringende deel van permacultuur de voedselvoorziening is, is dit niet het enige. Het bouwen van onderkomens, energievoorziening, waterzuivering en afvalverwerking zijn ook onderdeel van het systeem. In feite gaat het erom niets in een systeem te brengen en niets eruit weg te halen. Dit is de meest duurzame manier van leven die mogelijk is. En het is overal mogelijk, alleen ziet het er overal anders uit. Op verschillende plekken heb je andere mogelijkheden en dus oplossingen.
Het sociale aspect van samen leven en delen is ook een belangrijk principe.

Persoonlijk
Voor mij heeft permacultuur niet alleen te maken met je eigen voedsel verbouwen en duurzaam leven, maar is het ook een state of mind, eentje die ervoor zorgt dat ik het idee heb dat ik me altijd en overal zal kunnen redden met de daar en dan aanwezige middelen. Bovendien geeft het een kader voor al mijn ideeën over natuurlijk en duurzaam leven. En is het volgens mij een oplossing voor een groot aantal al aanwezige en toekomstige problemen wereldwijd.

Meer weten:

Doen
Er worden veel korte cursussen gegeven over allerlei aspecten van permacultuur. Voor diegenen die veel meer willen weten bestaan er opleidingen, zoals de jaaropleiding van de permacultuurschool onder leiding van Taco Blom en Ishi Crosby, en de 10-daagse opleiding onder leiding van Leo Bakx (zie aardwerk.org).
Ook heeft Douwe Beerda een inleidende cursus, Ontwerpen met de natuur, geschreven die gratis te downloaden is via internet (zie links hieronder).
Of gewoon zelf beginnen in je eigen tuin, op je balkon of ergens anders.

Lezen:
- De geheimen van een vruchtbare bodem, Erhard Hennig
- De natuur van het tuinieren, Ed Groeneweeghe
- Edible Forest Gardens, Dave Jacke
- Food not Lawns, H.C. Flores
- Forest Gardening, Robert Hart
- Handvest van de aarde (?)
- How to make a Forest Garden, Patrick Whitefield
- Introduction to permaculture, Bill Mollison & Reny Mia Slay
- Permaculture, A Beginner’s Guide, Graham Burnett
- Permaculture, A Practical Guide to a Sustainable World, Bill Mollison, Island Press
- Permaculture in a Nutshell, Patrick Whitefield
- Permacultuur, ontwerpen met de natuur, Douwe Beerda
- Rocket Mass Heaters: Super-Efficient Woodstoves You Can Build, Evans and Jackson, over leembouw Zie cobcottage.com
- Sqare Foot Gardening, Mel Bartholomew
- Stappen naar een ecologische tuin, aanleg en beheer, Geertje Coremans
- The Basics of Permaculture Design, Ross Mars
- The Earth Care Manuel, Patrick Whitefield. Dit is bijna net zo’n kloek boek als Permaculture, A Practical Guide to a Sustainable World, maar dan gebaseerd op het Engelse en West-Europese klimaat.
- The Hand-Sculpted House, Evans, Smith, and Smiley over leembouw Zie cobcottage.com
- The One-Straw Revolution – An Introduction to Natural Farming, Masanobu Fukuoka
- Tuinen van overvloed, Fransje de Waard

Kijken
- A Farm for the Future
- Documentaire permacultuur
- Establishing a Food Forest the Permaculture Way
- Farming with Nature
- Greening the Desert
- Guerra's Garden
- In Transition
- The Future of Food
- The Garden
- The Permaculture Concept
- The Power of Community: How Cuba Survived Peak Oil

Zie ook:

Mulchen

Permacultuur School Nederland

Links:

aarde-werk.nl/

aardwerk.org/

centrumwilgenhoeve.nl/

centrumwilgenhoeve.nl: programma

cobcottage.com/ over leembouw

Douwe beerda over permacultuur

gezondegronden.nl/

homegrownevolution.com/