Voedselencyclopedie - Terra Reversa, De transitie naar rechtvaardige duurzaamheid

Terra Reversa, De transitie naar rechtvaardige duurzaamheid

Categorieën: Natuur en milieu, Boeken, Mensen algemeen, Klimaatverandering, Acties

Recensie, door Rymke Wiersma

Auteurs: Peter Tom Jones & Vicky De Meyere

Rechtvaardige duurzaamheid
Het boek ‘Terra Reversa’ door Peter Tom Jones en Vicky De Meyere vond ik enorm inspirerend. Jaren geleden kwam ik de naam Peter Tom Jones al tegen in het blad ‘Buiten de Orde’. Dat hij iemand is die buiten de gebaande paden durft te denken wist ik dus al. Zowel hij als Vicky de Meyere is wetenschapper, en beiden hebben verschillende publicaties op hun naam staan.
‘Terra Reversa – De transitie naar rechtvaardige duurzaamheid’ bleef even liggen op mijn stapel nog-te-lezen-boeken, juist omdat ik van verschillende kanten had gehoord dat het een enorm goed boek is. Daar moet je even goed voor gaan zitten. Potlood erbij en dingen aanstrepen. Maar dan blijf je strepen – want het boek is inderdaad een aanrader.

Oorzaken en oplossingen
Het boek gaat niet alleen over oorzaken (van onrechtvaardigheid, van onduurzaamheid, van alle bijbehorende crises), maar vooral over de oplossingen. Toch begint het natuurlijk wel met een schets van de oorzaken, waarbij het een verademing is dat de economie, de groei-economie, oftewel het kapitalisme er als oorzaak van scheefgroei in wordt meegenomen. Zowel sociale rechtvaardigheid als het respecteren van ecologische grenzen zouden volgens de schrijvers niet-onderhandelbare bases moeten vormen van onze economie.
Ging het bij milieu vaak om ‘de natuur’ of om een met uitsterven bedreigde dier- of plantensoort, nu zijn wij mensen zelf (ook) bedreigd, en we zullen ‘morgen anders moeten leven dan vandaag’ willen we als mensheid overleven. Dat anders leven volgt alleen al uit het feit dat voor die overleving nodig is dat we negentig procent minder energie gaan gebruiken.

Negentig procent!
Na het grotendeels mislukken van ‘Kopenhagen’ kwam er een actie op gang om dan maar zelf van alles te gaan doen en laten, bij gebrek aan daadkracht van de overheden. Prima actie, behalve dat het streven: tien procent energievermindering in 2010 natuurlijk nog tamelijk mager is. Maar iets is beter dan niets, en wie doen er überhaupt aan zo’n actie mee?

In de lezing die ik na het lezen van dit boek bijwoonde, vertelde Jones dat hij zelf zeer milieuvriendelijk probeert te leven, dat hij bijvoorbeeld vegetariër is en bewust geen auto rijdt. Dus fietst hij in Leuven met zijn kleine kinderen in een fietskar door de drukke straten – die zijn zo druk en dus gevaarlijk omdat de meeste mensen wèl autorijden, ook al weten die mensen best dat het slecht is, dat ze de toekomst van hun eigen kinderen er in feite mee verslechteren.

Terwijl onder wetenschappers zo goed als consensus is over de klimaatveranderingen krijgen in de media de klimaatsceptici veel aandacht, want dat is sensatie, en hun boodschap wordt door velen met beide handen aangenomen. Ook reclames (voor vlees, vis, vliegvakanties en snelle auto’s) dragen bij aan het idee dat het allemaal wel meevalt, dat er zelfs niets aan de hand is, dat het hele leven wel door kan gaan met z’n vertrouwde gangetje. Maar dat kan nu juist níet! De titel van het voorwoord van de schrijvers is onverbiddelijk: ‘Business as usual is geen optie meer.’

Veranderen
De informatie die op mensen afkomt is dus verwarrend. Bovendien hebben mensen allerlei gewoontes, maken ze deel uit van bepaalde culturen en willen ze voldoen aan allerlei verwachtingen. Daarbij komt dat het veranderen van gedrag moeite kost èn een druppel op de gloeiende plaat lijkt, zolang de buren gewoon doorgaan met vervuilen. En over die buren gesproken, wie wil er uitgemaakt worden voor zonderling, voor geitenwollen sok? Heel sommigen, ja, maar helaas veranderen we met dat kleine groepje de wereld niet.

Het gaat er Jones en De Meyere om mensen niet af te stoten, maar te lokken. Goeie, kritische informatie moet voorhanden zijn, maar ook zullen er aantrekkelijke plannen gemaakt moeten worden. Jones noemt daarbij Urgenda, een plan met toekomstbeelden voor de stad, met daktuinen vol voedsel, milieuvriendelijke en gemeenschappelijk gebruikte auto’s, en andere goeie ideeën. Een ander positief voorbeeld dat hij noemt is de campagne ‘donderdag veggiedag’ opgezet in Gent door de Vlaamse organisatie EVA (Ethisch Vegetarisch Alternatief), een voorstel om op donderdag vegetarisch te eten, en in alle kantines op scholen en bedrijven tenminste op die dag een vegetarische maaltijd aan te bieden. Een initiatief dat wereldwijd verrassend veel navolging kreeg. Ook de Transition Townbeweging biedt veel mogelijkheden om de nodige verandering in gang te zetten.

Inzichten en informatie
Terra Reversa bevat een enorme hoeveelheid inzichten en informatie. Met veel getallen, overzichtelijke tabellen en schema’s hebben De Meyere en Jones, die zichzelf ‘pragmatische radicalisten’ noemen, hun doelen nauwkeurig in stappen uitgewerkt. Daarbij nemen ze vier gebieden onder de loep: mobiliteit, voeding, toerisme en wonen. Het verwijt van luchtfietserij kan hier moeilijk gemaakt worden. Activist of aangepast en alles daar tussenin: keuzes maken we allemaal. Bijvoorbeeld om dit boek te lezen. En een nieuwe wereld te bouwen, want het kan allemaal nog steeds echt heel anders.

Deze recensie verscheen eerder in Buiten de orde.

Links:

buitendeorde.nl

dakdokters.nl/

eva: ethisch vegetarisch alternatief

petertomjones.be